چهارشنبه, 27 آذر 1392 ساعت 15:18

وتووێژی ئوکتوبەر لەگەڵ فاتح شێخ: ناسیونالیزمی کورد، دەوڵەتانی ناوچە و کارکردی کونگرەی نەتەوەیی کورد

وتووێژی ئوکتوبەر لەگەڵ فاتح شێخ: ناسیونالیزمی کورد، دەوڵەتانی ناوچە و کارکردی کونگرەی نەتەوەیی کورد

ئوکتوبر: پێشینە و کورتە مێژوی هاتنە گۆڕی "کونگرەی نەتەوەیی کورد"، بێجگە لەم دەورەێەی دوایی، بۆ چ دەورەگەلەێک دەگەڕێتەوە، نیازە سیاسی و کۆمەڵاێەتیەکانی لە هەر دەورەێەکدا کامانە بون؟ وە هەروەها چارەنوسی چی بەسەر هاتوە؟
فاتێح شێخ: بە هێرشی ئامریکا بۆ سەر عێراق پاش داگیر کردنی کوەیت لە لاێان رژیمی سەدامەوە (شەڕی ١٩٩١ی کەنداو)، ڕوبەری سیاسیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست گۆڕانی بەسەردا هات؛ لەوانە بە پرۆژەی "ناوچەی فڕینی قەدەغە"، بەشی زۆری کوردستانی عێراق بە کردەوە لە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی بەغدا هاتە دەر و کەوتە ژیر دەسەڵاتی دو حیزبی دێموکراتی کوردستانی عێراق (پارتی) و یەکیەتی نیشتیمانی کوردستان (یەکیەتی). لە ئاکامی ئەم گۆڕانکاریە ناوچەییەدا، پارتی کرێکارانی کوردستانی تورکیەش (پ.ک.ک) بە ئومیدی ڕاکێشانی سەرنجی ئامریکا و دەوڵەتانی ڕۆژاوا، ستراتیژیی خۆی گوڕی تا بتوانی لە تورکیەی هاوپەیمانی رۆژاوادا بگات بە بەشێک. نامەی ئوجەلان بۆ بیل کلینتون (١٩٩٣)، هەڵگری ڕەسمیی ئەم پەێامە بو کە پ.ک.ک ئامادەێە بە بەرەی "نەزمی نوێی جیهان"یەوە پەیوەست بێت. بۆ بردنە پێشی ئەم ستراتیژیە نوێێە، پ.ک.ک دەستی داێە دروست کردنی گوروپگەلێکی سەر بە خۆی لە عێراق و ئێران و سوریەدا. بۆ ئەم مەبەستە لە ئوروپا دەستی دایە پێکهێنانی "پارلەمانی کوردستان" کە لە ئوروپا لە لاێان حیزبە ناسیونالیستە کوردیەکانەوە پێشوازی لێ نەکرا و لەبار چو. لە ساڵی ١٩٩٨ دا فشاری دەوڵەتی تورکیە بۆ سەر دەوڵەتی سوریە بۆ بەرتەسک کردنەوەی هەڵسوڕانی پ.ک.ک، بو بە هۆی ئەوە کە عەبدواللە ئوجالان لە سوریە بچێتە دەر و پەنای بۆ ڕوسیە و دواتر ئیتالیا و یونان برد. ئوجالان لە ١٩٩٩دا بە هاوکاری سیای ئامریکا و میتی تورکیە لە کینیا دەسگیر کرا. پاش ئەم ڕوداوە، پ.ک.ک پارلەمانی کوردستانی وەلا نا و لە جێگای دا لە مانگی مەی ١٩٩٩ دا کونگرەی نەتەوەیی کورد" (KNK)ی لە ئامستردامی هولەند دامەزراند. ئەم کونگرەێە دامەزراوەێەکی وەک بەرە بو کە لە حیزب و ڕێکخراو و کەسایەتیەکانی بزوتنەوەی ناسیونالیستیی کوردی تورکیە، ئێران و سوریە پێکهات بۆ فشاری دیپلوماسی لە ئوروپادا. لە ماوەی ١٤ ساڵی ڕابوردودا ١٣ کۆبونەوەی ئەم دامەزراوەیە لە هولەند و بەلژیکدا بەڕێوە چوە کە دواهەمینیان لە ٢٥ و ٢٦ی مانگی مەی ٢٠١٣ دا لە بروکسل بەڕێوە چو. ٢ ساڵ لەوەپێش، بیرۆکەی بەڕێوە چونی "کونگرەی نەتەوەیی کورد" لە هەولێر، لە پەێامی مەسعود بارزانی بۆ کۆبونەوەی یازدەهەم (٢٨ تا ٣١ی مەی ٢٠١١) هاتە گۆڕ و قەبوڵ کرا. ئەم بیرۆکەێە لە هەلومەرجێکدا هاتە ئاراوە کە شۆڕشی تونس و میسر گۆڕانکاریەکی گرنگیان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لەوانە لە سوریە، عێراق و کوردستانی عێراقدا هێنابوە ئاراوە. ئامانجی بیرۆکەی بەڕیوە چونی "کونگرەی نەتەوەیی کورد" لە هەولێر، بە ناوەرۆکێکی وەکیەک لە پەێامی مەسعود بارزانی و وتووێژ لەگەڵ کەمالیزادە سەرۆکی کونگرەدا بەم شێوەێە بەێان کرابو: بە گۆڕانکاریەکانی باکوری ئافریقا و گۆڕانی ستراتیژی ئەمریکا لە ناوچەکە، جارێکی دیکە سەر لە نوێ دابەشکردنەوەی جیهان هاتوەتە گۆڕ و ئێمە دەبێ لە هەوڵی بە دەستهێنانی ڕێکەوتنێکی ستراتیژیی هاوبەش لە پەیوەند لەگەڵ مەسەلەی کوردەکانی ناوچەکەدا بین. بەڵام پارتی و پ.ک.ک بە دوو ستراتیژی بەتەواوی لێک جیاوازەوە ئەم بیرۆکەێەێان قەبوڵ کردبو. لە ئاکامدا لە سەر چۆنیەتی بەڕێوە چونی "کونگرەی نەتەوەیی کورد" لە هەولێردا پێک هاتبون. لە ماوەی ٢ ساڵی ڕابوردوشدا ستراتیژی ئەم ٢ حیزبە زیاتر و جیدیتر لێک دور کەوتوەتەوە بە شێوەێەک کە بە دەرەجاتێک بەرانبەر بە یەکتر ڕاوەستاون. لە هاوینی ئەمساڵدا ئامادەکاری بۆ"کونگرەی نەتەوەیی کورد" لە هەولێر جارێکی دیکە دیسان دەستی پێکردەوه. سەرەتا بریار وا بو کە لە ٢١ی مانگی ٨ی ٢٠١٣ دا دەست پێ بکا، بەڵام دواخرا بۆ ٢٥ی نوامبر و ئاخرەکەی لە ١٠ی نوامبر دا ڕاێان گەێاند کە بۆ "ماوەێەکی نادیار" دوا خراوە. هۆکاری بنبەستی ئەمساڵی "کونگرەی نەتەوەیی کورد"وەک هەمیشە، ناکۆکی قازانج، ناکۆکی ستراتیژی و ناکۆکی ئاراستەی ئاشکرای ئەم دو حیزبەێە لە چۆنیەتی گۆڕانکاریەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ڕیزبەستنی نوێی هێزەکانی جیهان و ناوچەکەێە.
ئوکتوبر: خولی نوێی هەوڵدانی ناسیونالیزمی کورد لە ناوچەکە بۆ گرتنی"کونگرەی نەتەوەیی کورد"، لە چ نیازگەلێکی سیاسی و کۆمەڵاێەتیەوه سەرچاوە دەگرێت؟ یان ئەوەیکە دەڵین هەلێک بۆ چارەسەری مەسەلەی کورد پێک هاتوە، بەڵگە و فاکتورەکانیان چیە؟
فاتێح شێخ: هەوڵدانی سەر لە نوێ بۆ پێکهێنانی"کونگرەی نەتەوەیی کورد" لە هەولێر، بە هیچ شیوەیەک بۆ "چارەسەری مەسەلەی کورد" نەبو. بەڵکو ئامانجی ئەم پرۆسەێە ڕێ خۆشکردن بۆ وتووێژی دەوڵەتی تورکیە و پ.ک.ک بو. سەرەتا هەردوک حیزب پارتی و پ.ک.ک، سەرەڕای ستراتیژیی جیاواز، ئامانجێکی هاوبەشی کاتییان هەبو کە لێرەدا پێکهێنانی جەوی گشتیی بۆ پشتیوانی لە پرۆسەی "ئاشتی لە تورکیە بو. کو کردنەوەی سەدان نوێنەری دەێان حیزب و گوروپ لە چوار وڵاتی تورکیە، عێراق، سوریە و ئێران لە کونگرەێەکی رازاوەدا، نمایشی تەبایی، ناردنی "پەێامی ئاشتی"و سیگناڵی مەیل بە دوبارە بونەوەی ئەم شیوە پرۆسەێە بو کە لە تورکیە بەڕیوە دەچێ، لە پەیوەند لەگەڵ سوریە و ئێران و لە هەمانکاتدا نیشاندانی ئەم شانۆگەریەی تەبایی و ئەم ڕەشبەڵەکەی هاودەنگی، بۆ دەوڵەتی ئامریکا و ‌هێزە جیهانی و ناوچەییەکان، ڕواڵەتێکی ڕازاوەی هەبو کە گۆێا کونگرەێەکە بۆ ئەوەیکە دەسبەجێ، وەڵامی لەباری سەردەم، بە مەسەلەی"کوردەکانی ناوچەکە" بداتەوە. بەڵام هەر لە سەرەتاوە ڕون و ئاشکرا بو کە ئەو ناتەباییە زاتیەی ئەم حیزبانە کە خەریکن ئامادەکاری بۆ ئەم کونگرە دیاریکراوە دەکەن، هێندە زەق و جیدیە کە دەتوانێ بیگەێەنێتە بنبەست. وە گەێاندیشی. ناتەبایی کاریگەر لەوەدا بو کە ئەم دوو حیزبە نە لە پرۆسەی "ئاشتی" لە تورکیەدا لە پاڵ یەکدا بون، نە لە شەڕی ماڵوێرانکەری سوریەدا، یانی دەور و سیاسەتێک کە لە چارەنوسی ناوچە کوردنشینەکانی سوریە لە گۆڕانکاریەکانی ئێستا و داهاتوی ئەم وڵاتدا هەێانە. بەرژەوەندی راستەقینەی ئەو دوو حیزبە پێکەوە ناگونجێت، قازانجیان یەک نیە و لە برێ ئەوەیکە یەک بگرن لە هەلومەرجێ ئیستادا ڕەقیبی یەکترن. لە ململانێەکی باڵادەستی دا دژ بە یەک راوەستاون. حیزبەکانی دیکە کە لە چەند مانگی ڕابوردودا لە ئامادەکاریی ئەو کونگرەێەدا بەشدار کرا بون، کەم تا زۆر دانیان پێدا ناوە کە فەلسەفەی بونی بەڕپاکردنی "کونگرەی نەتەوەیی کورد" لە هەولێردا، ڕێکەوتنی کاتیی پارتی و پ.ک.ک بو لە پەیوەندی لەگەڵ پرۆسەی "ئاشتی" لە تورکیەدا، بەڵام ناکۆکیە ڕو لە زیاد بونەکانیان لە ماوەی ئەم چەند مانگەدا، ئاخرەکەی بو بە هۆی بە بنبەست گەێاندنی.
ئەم تەجرەبەێە بۆ سەدەمین جار نیشانیدا کە ئیدیعای یەکیەتی لە نێوان حیزبە ناسیونالیستەکانی کورد دا، تەنها لەبەر کورد بون، بنەمای راستەقینەی نیە. ئەمانە ئەحزابی سیاسی بورژوازیی هەڵسوڕاوی جەوی سیاسی ناوچە کوردنشینەکانی چوار وڵاتی ناوچەکەن کە هەر کامیان بە پێی بەرژەوەندی جیاواز و دژبەیەک کە لە پەیوەند لەگەڵ ئابوری و سیاسەتی ئەو چوار وڵاتە و دەوڵەتەکانی حاکم بەسەریاندا و هەروەها لە پەیوەند لەگەڵ هێزەکانی ناوچەکە و جیهاندا هەێانە، قازانج و بەرژەوەندیان پێکەوە جیاوازه و لە نیهاێەتدا دژ بە یەکترن."ئەو یەکیەتی نەتەوەییه"که ئەم حیزبانە ئیدیعای دەکەن لە راستیدا وەهمە، لە حاڵێکدا دژاێەتی قازانج و کێشەی دەسەڵاتی نێوانیان راستیە. بەڵام هەر هەموی ئەم حیزبانە بۆ فریودانی جەماوەر پێویستیان بە بڵاوکردنەوەی وەهمی"یەکیەتی نەتەوەیی و پەردە پۆش کردنی کێشەی ڕاستەقینەی دەسەڵاتە لە نیوانیاندا. وەهمی"یەکیەتی نەتەوەیی لە دونیای راستیدا و لە ژیانی کۆمەڵاێەتی کۆمەڵانی خەڵکی کوردزمانی ئەم وڵاتانەدا پاێە و بنەمای نیە. بەم حاڵەشەوە وەهمی نەتەوەیی، وەهم بە یەکیەتی لە سەر بنەمای قەومی، بەشێکە لە جەوی زاڵ بە سەر ئەم خەڵکەدا و حیزبە ناسیونالیستەکان نەک هەر بەهرەی لێ وەر دەگرن، بەڵکو بەردەوام بە هەمو تواناێانەوە بەرهەمی دێننەوە. هۆکاری سەرکیی ئەم وەهمە نەتەوەییە، ستەمێکی قیزەونە کە دەوڵەتەکانی حاکم بەسەر ئەم وڵاتانەدا دەێان ساڵە سپاندوێانە بەسەر کۆمەڵانی خەڵکی زوڵم لێکراودا. لاێەنێکی دیکەی ئەم وەهمە نەتەوەییە، دژاێەتی و ململانێی چینە دەسەڵاتدارەکانی کوردستان و دەوڵەتانی حاکمە بۆ بەشدار بون لە دەسەڵاتدا. بە دریژایی سەدەی ڕابوردو، دەوڵەتە یەک لە دوای یەکەکانی ئەم چوار وڵاتە بە پشتیوانی زلهێزەکانی جیهان، وەحشیانەترین شیوەی ستەمی نەتەوەیی و شەڕ و جینوساید و کوشتار و وێرانیان بە سەر خەڵکی کوردزمانی ئەم کۆمەڵگاێانەدا سەپاندوە و بەردەوام درێژە بەم سیاسەتە دژی ئینسانیانە دەدەن.
لە هەمان کاتدا تەجرەبەی زیندوی کردارەکان و سیاسەتەکانی حیزبە ناسیونالیستەکانی کورد بە درێژایی چەند دەێەی ڕابوردو نیشانی داوە کە ئەم حیزبانەش جگە لە بەشدار بون لە دەسەڵاتی سیاسی و ئابوریدا هیچ ئامانجێکی دیکەێان نیە و لە مەسەلەی نەتەوەیی کورد و کارەساتێک کە بەسەر خەڵکی کوردزماندا هاتوە بۆ گەیشتن بە بەشی خۆیان لە سیاسەت و ئابوریی حاکمدا کەڵک وەر دەگرن. ئامانجیان چارەسەری مەسەلەی کورد نیە.
ئوکتوبر: بە لەبەرچاوگرتنی تایبەتمەندیە سیاسی، کولتوری و مێژوییەکان لە هەر کام لە بەشەکانی کوردستان و پەیوەندیی جیاوازی ئەم بەشانە لەگەڵ دەڵەتانی ناوەندی و خەڵکی ئەم وڵاتانەدا، ئاێا گەشتن بە پرۆژەیەکی گشتی بۆ هەمو بەشەکانی کوردستان ئیمکانی هەیە؟ ئاێا لە داهاتودا شاهیدی چوار دەوڵەتی هەرێمی کوردی دەبین؟ ئەگەر نە، ڕەوتی ڕوداوەکان چۆن دەچێتە پێش؟
فاتێح شێخ: خەڵکی کوردزمانی وڵاتانی تورکیە، ئێران، عێراق و سوریە بە هۆی ستەمی نەتەوایەتی و کارەساتی سەپێنراو بە سەریاندا، گەلیک مەسەلە و گرفت و بەرژەوەندی هاوبەش و بەهێزیان هەێە. هەر ئەم هاوبەشیەی مەسەلەکان و بەرژەوەندەکان، کۆڵەکەی پتەوی هاوپشتی ئینسانی و سیاسی و کۆمەڵایەتی قوڵ و بەرینی نیوانیانە. ئەم هاوپشتیە قوڵ و هەمە لایەنەیە، بە تایبەتی لە کاتی شەر و ئاوارەیی و موسیبەتەکانی دیکەدا کە سەرکوتگەریی دەوڵەتە ستەمگەرەکان، یان شەر و کێشەی حیزبە ناسیونالیستەکان  سەپاندویانە بە سەریاندا، لە شیوە و شانوی درەخشاندا خۆیان دەنوێنن. بۆ نمونە، بە دیاریکراوی ئەمڕۆ دەبینین کە خەڵکی کوردستانی عیراق چلۆن هاوپشتیەکی ئینسانی و بەرز لە گەڵ خەڵکی کوردستانی سوریە کە لە دەست موسیبەتەکانی شەڕ و ئاوارەیی لە لاێەن دەوڵەتی سوریە و لاێەنەکانی دیکەی شەڕی ئێستا لە سوریە دا لێان قەوماوە، لە خۆیان نیشان دەدەن. بەڵام ئەوەندەی بۆ مەسەلەی کورد وەک مەسەلەێەکی نەتەوەیی دەگەڕیتەوە تایبەتمەندی سیاسی، کولتوری و مێژویی وڵاتانێک کە خەڵکی کوردزمانی ستەملێکراویان هەێە، فاکتورگەلێکی راستین کە شیوازی جیاوازی سیاسیان پێکهێناوە و بونەتە هۆی ئەوە کە چارەسەری ئەم مەسەلە سیاسیە لە هەر وڵاتێکدا ڕێگای جیاوازی هەبێت.
مەسەلەی کورد لە عێراقدا کۆنترین و زەقترین نمونەی ئەم جیاوازیەێە. دەوڵەتی ناوەندیی عێراق لە ماوەی حەێاتی خویدا پاش بەدەستهێنانی سەربەخۆیی لە ئینگلیز، هیچکاتێک نەیتوانیوە، چ بە شەر یان لە ڕێگای ملدان بە سازان و ریفورمەوە، کوردستانی عێراق لە ژێر دەسەڵاتی پاێەداری خۆیدا بهیڵیتەوە. هیچکاتێک نەیتوانیوە خەڵکی کوردستان وەک هاوڵاتیی وڵاتی عێراق لەگەڵ باقی خەڵکی عێراقدا لە ژێر چەتری یەک سیستەمی سیاسی یەکگرتودا، کۆ بکاتەوە. لە دوو دەێەی ڕابوردودا و بە کورتی ده ساڵ پاش روخانی بەعس، ژیانی سیاسیی کوردستانی عێراق بە شیوەی دوو دەسەڵاتی سەربەخۆ لە دەوڵەتی ناوەندی چوەتە پێش. ئەو کەلێنە سیاسی، کۆمەڵاێەتی و کولتوریەی کە بە درێژایی دەێان سال به هوی ئەو شەر و کوشتار و جینوساید و کاولکاریانەی کە لە لاێەن دەوڵەتە یەک لە دوای یەکەکانی عیراقەوە، لە نێوان ناوچە کوردنشینەکان و ناوچەکانی دیکەی ناوەند و باشوری عێراقدا پیکهاتوە، لە ماوەی دوو دەێەی ڕابوردودا و لەوانە لە ماوەی ده ساڵی ڕابوردودا کە حیزبە دەسەڵاتدارەکانی کوردستان، لە دەسەڵاتی سیاسی حکومەتی ناوەندی لە بەغدا بەشدار بون، نەک کەم نەبوەتەوە، بەڵکو قوڵتر بوەتەوە. ئەم راستیە هەر راگوزەر و چاوەدێریک کە لە نەختێک سەرنجی ئاساییش بەهرەمەند بێت بە ڕوشنی دەیبینێت. ئەو شتەیکە "هەرێمی کوردستانی لەگەڵ دەولەتی ناوەندیدا پیکەوە پەیوەند داوە، نەک پەیوەندیەکی "فدرالیی راستەقینە و پتەو و بەردەوام، بەڵکو ڕیکەوتنێکی سیاسیی ناپایەدار و لەرزۆکە. لە ئاکامدا ئاراستەی مەسەلەی کورد لە کوردستانی عێراق لەگەڵ کوردستانی تورکیە، کوردستانی سوریە و ئێراندا بەتەواوی جیاوازە. لە کوردستانی عێراقدا بە کردەوە دوو دەوڵەتی خاوەن دەسەڵاتی سیاسیی جیاواز لە هەولێر و بەغدا حاکمن کە بێگومان تا هەر کوێ بۆێان بکرێ هەوڵ دەدەن پەیوەندیی خۆیان تەنزیم بکەن. لە کوردستانی تورکیە بارودۆخێکی دیکە و پێکهاتەێەکی سیاسی و هاوسەنگی هێزێ دیکە هەێە کە لە ئێستادا ڕیگاێەکی دیاریکراوی بۆ پرۆسەی ناسراو بە "ئاشتی" لە نێوان دەوڵەتی تورکیە و پ.ک.ک و حیزبە ناسیونالیستەکانی دیکەدا گرتوەتە پێش. ئەم ڕێگاێە بەرەو کوێ دەچێ و ئاێا دەبیتە ڕێگا چارەی مەسەلەی کورد یان نا، باسێکی چری دەوێ کە لێرەدا ناگونجێت. لە سوریەدا گۆڕانکاری سیاسی دوو ساڵ و نیو لەوە پێش، هاوسەنگی هێزی لە نیوان دەوڵەتی حاکم و ڕەوتە ناسیونالیستەکانی کورددا بە قازانجی ئەمان هێندە خێرا گۆڕی کە چەند ساڵ لەوەپێش پێشبینی نەدەکرا. ستەمی نەتەواێەتی کۆنی دەوڵەتی بەعسی سوریە کە سەپێندرابو بە سەر خەڵکی کوردزمانی ئەو وڵاتەدا، کە تەنانەت مافی ناسنامەشی لیان سەندبوەوە بە خێرایی بو بە "مەسەلەیەکی نەتەواێەتی' وەها کە پێویستی بە ڕیگاچارەی خێرا هەبو. بەڵام شەڕی چەند لاێەنە، ئاوارەیی بەرین و کاولکاریی کارەساتباری کۆمەڵگای سوریە و نادیار بونی داهاتوی ئەو وڵاتە، چارەسەری مەسەلەی کوردیشی لەگەڵ گیروگرفتێکی زۆر بەرەوڕو کرد. بە پێچەوانەی لێکچونسازیەکانی نادروست، ڕێگاێەک کە کوردستانی عێراق لە دەیەی ڕابوردا تێیپەڕاندوە و بەرهەمی سیاسی و هاوسەنگی هیزی دەوڵەتی هەرێمی کوردستان لەگەڵ دەوڵەتی بەغدادە، بە هیچ شیوەێەک بۆ کوردستانی سوریە کۆپی هەڵگر نیە. کەیسی مەسەلەی کورد لە ئێرانیش لەگەڵ کەیسی مەسەلەی کورد لە هەر سی وڵاتەکەی دیکە جیاوازە. لە ئاکامدا ناتوانرێ لە ناوچە کوردنشێنەکانی ئەم چوار وڵاتە کە هەلومەرجی جیاوازیان هەێە، بە یەک ئولگو و نمونە بۆ چارەسەری مەسەلەی نەتەوەی بڕۆین. بەڵام دەتوانرێ جەخت لەسەر ئوسولگەڵیکی چونیەک بۆ چارەسەری عادیلانە و یەکجارەکیی مەسەلەی کورد لەم وڵاتانەدا بکرێت. ئوسولگەلێکی وەک زەرورەتی کۆتایی هاتنی دەسبەجێی هەمو شیوەکانی ستەمی نەتەوایەتی، بە ڕەسمیەت ناسینی مافی جیابونەوە بۆ خەڵکی ستم لێکراوی کوردزمان لەم وڵاتانەدا و بەڕیوە چونی ئەم مافە لە ڕێگای ریفراندومێکی ئازاد و بە چاوەدێریی مەرجەعە ڕەسمیە نێونەتەوەییەکان، بە مەحکوم و مەردوود زانینی هەر جۆرە لەشکرکێشی و بەکار هێنانی هێزی سەربازی لە لایەن دەوڵەتانی ستەمکار و بە ڕەسمیەت ناسینی هەر جۆرە مافی بەرگریەکی سیاسی و چەکدارای بۆ خەڵکی ژێر ستەم و هتد.
ئوکتوبر: بۆچی کۆبونەوەی ئەم دواییانەی "کونگرەی نەتەوەیی کورد"بێ ئەنجام بو؟ بە دیاریکراوی کام ناتەبایی راستی بە بنبەستی گەێاند؟
فاتێح شێخ: لە پێشدا پێویستە ئاماژە بە چەند لاێەنێکی گشتیتر لە هەلومەرجی ئیستای "مەسەلەی کورد"لە ناوچەکەدا بکەم. بە رای من مەسەلەی کورد لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا چیتر وەک "کارت" لە دەست هێزە جیهانیەکان و دەوڵەتانی ناوچەکدا کە بە پێی قازانج و بەرژەوەندی خۆێان یاری پی بکەن، نەماوە. ئیستا ئیتر بورژوازی کورد لە کوردستانی عێراق نەک هەر لە خودی کۆمەڵگای کوردستاندا دەستی بە دەسەڵاتی سیاسی و پێکهێنانی دەوڵەت گەیشتوە، بەڵکو لە دەسەڵات و سەروەتی دەوڵەتی ناوەندیشدا شەریکە. حییزبە بورژوازیەکانی کورد و بەتایبەتی پارتی لە عێراقدا خاوەنی دەوڵەتی خۆیانن کە لە پەیوەندیەکانی ناوچەکە دا وەک دەوڵەتێکی تەقریبەن خاوەن مافی تەواو و تەقریبەن سەربەخۆ هەلسوکەوتی لەگەڵدا دەکەن. ئێستا خودی دەوڵەتی کوردستانە کە بەر لە هەموان دەتوانێ "کارتی مەسەلەی کورد بەکار بێنێت. لە بابەت پەیوەندیی دەوڵەتی هەولێر لەگەڵ دەوڵەتی ناوەندیدا هێشتا پرسیارگەڵیکی جیدی و گرنگ لە سەر هەردوک دەوڵەت هەێە بەڵام بە هەر ڕادەێەکیش کە جیدی و گرنگ بن، ئەم ڕاستیە ناگۆڕن کە دەوڵەتی کوردستانی عێراق دەولەتێکە کە لە دەوڵتی ناوندیی "هاوبەشی" خۆی سەقامگیرتر و لە ئاستی جیهان و ناوچەکەدا قوبوڵ کراوە. دەوڵەتی ناوەندیی بەغداد – چ دەوڵەتی مالکی و چ هەر دەولەتێکی دیکە لە داهاتودا، تەنانەت ناتوانێ خەوی دەسەڵاتی دوبارە بە سەر قەلەمرەوی دەوڵەتی کوردستاندا ببینێت. دوهەم، پەیوەندیی ئابوری دەوڵەتی کوردستان لەگەڵ تورکیە بەتایبەتی لە بواری نەوت و گازدا مێحوەرێکی ئەساسیە لە هاوسەنگیی ناوچەکەدا. ئاکامی ڕاستەوخۆی ئەم هاوسەنگیە، قازانجی هاوبەشی ستراتیژیی دەوڵەتی کوردستان و بە شیوەی دیاریکراو پارتیە کە لەگەڵ دەوڵەتی تورکیەدا هەێەتی. خوای ئەم دەوڵەتە لە دەست تەیب ئەردۆغان و حیزبەکەیدا بێت یان لە دەست هەر حیزبێکی دیکەدا. لە ئێستادا وا دێتە بەرچاو کە  کە ئەردوغان و حیزبەکەی خەونی گەڕانەوە بۆ سەردەمی "ئەمپراتوریی عوسمانی"یان ناوەته لاوە و لە بەرانبەردا ئەێانەوی تورکیە ڕیگای ئەمن و دڵنیای گواستنەوەی وزە بێت لە رٶژهەڵاتی ناوەراستەوە بۆ ئوروپا. لە ئاکامدا پەویوەندی ئابوری نەوت و گاز و ئابوری تیجاری لەگەڵ کوردستانی عێراقدا بەشێکە لە ستراتیژیی دەوڵەت و بورژوازی تورکیە. ڕەوتی ناسراو بە "ئاشتی" لە تورکیە دا بە لەبەرچاو گرتنی ئەم هاوسەنگیە، دەبێ بخرێتە بەر تێڕامان و هەڵسەنگێندرێ. بورژوازی کورد لە کوردستانی تورکیە و حیزبە سیاسیەکانیشی قازانجی سەرەکی خۆێان لە پەیوەندی ئابوری لەگەڵ کوردستانی عێراقدا بە دەستبەرتر دەبینن و هەر وەک دەیبینین کە بە شیوەی جیدی دیفاعی لێ دەکەن. سێهەم، مەسەلەی کورد لە سوریە کە ئەمڕۆ بە شیوەی جیدی لە دەستوری کارداێە بێجگە لەوەیکە لە ژێر فشاری کێشەی دەوڵەتەکانی تورکیە و ئێران و سوریە داێە، لەگەڵ دەستێوەردانی ڕاستەوخۆی دەوڵەتی کوردستانی عێراق و حیزبە دەسەڵاتدارەکانی و بەتایبەتی پارتیدا بەرەڕوێە، وە خەریکە بەرەو بارودۆخێکی تێکپچراو و ئاڵۆز، هەستیار و گرنگ دەڕوات. چوارەم، ململانێی دەسەڵاتی نیوان پ.ک.ک و پارتی کە کەرەسەکان و ئامرازەکانی دەوڵەتی کوردستانی عێراقی لە بەر دەست دایە، ململانێیەکی نابەرابەر لە تەرازوی هاوسەنگی هێزی نابەرابەرداێە. ئەگەر وەڵامی ئەو لاێەنانی سەرەوە لە پەیوەندی لەگەڵ هەلومەرجی ئێستای مەسەلەی کورد دا لەبەرچاو بگیرێت، هۆکارەکانی بێ ئاکام بون و لەبارچون و بنبەستی "کونگرەی نەتەوەیی کورد" باشتر ڕون دەبێتەوە. هەوڵدانی ئەم دواییانە بۆ بەڕیوەچونی "کونگرەی نەتەوەیی کورد" لە هەولێر، لە چوارچێوەی پرۆسەی وتوێژی ئێستای نێوان تورکیە و پ.ک.ک دا بو. سەرەتا پارتی و پ.ک.ک لە خالێکی هاوبەشدا ڕیک بون. لە ماوەی چەند مانگی ڕابوردوشدا ڕەوتی وتووێژ لە تورکیەدا توشی گۆڕانکاری هاتوه و دەوڵەتی ئەردوغان ئیتر خۆی بەو پروسە پابەند نازانێت. هەروەها ناکۆکی پارتی لەگەڵ پ.ک.ک بەتایبەتی لە کوردستانی سوریەدا توندتر بوەتەوە. سەفەری مەسعود بارزانی بۆ دیاربەکر لە سەر بانگهێشتی ئەردوغان و پێشوازیی زۆربەی حیزبە سیاسیەکانی کوردستانی تورکیە لەو سەفەرە، شاهێدێکە بۆ ئەوەیکە ڕێگای ڕەوتی "ئاشتی" لە تورکیەدا ئیتر نیازی بە بەڕێوەچونی"کونگرەی نەتەوەیی کورد"نیە. لە وڵامی پرسیاری سەروەدا ئاماژەمان بەو ناتەباییانە کرد کە ئامادەکاریی بەڕیوەچونی کونگرەی نەتەوەیی کوردی لەگەڵ بن بەستدا بەرەوڕو کرد.
ئوکتوبر: تا ئێرە باس لە سەر چارەسەری ناسیونالیستیی مەسەلەی کورد بو، یانی سات و سەودای حیزبە ناسیونالیستەکانی کورد لەگەڵ حکومەتە ناوەندیەکانی جێگای پەسەندی خۆێان بۆ گەیشتن بە بەشە دەسەڵات، سەناریو و هەوڵدانێک کە کونگرەی نەتەوەیی کورد بەشێکە لەم سیناریوێە.بەڵام بەدیلی کومونیستەکان، هەڵسوڕاوانی بزوتنەوەی ئازادیخوازی و سوسیالیستی و ڕوانگە و کردەوەی کومونیستی بۆ ئەم کێشە و گرفتە چیە؟ ئاێا کاریان پێی نیە؟
فاتێح شێخ: ستەمی نەتەوایەتی و کێشەی نەتەوایەتیی بزوتنەوە ناسیونالیستیە رەقیبەکان لە سەر بەشە دەسەڵات، پەیکەری چیناێەتیی کرێکارانی کۆمەڵگا لەت لەت دەکا. کومونیسمی چینی کرێکار و هەڵسوڕاوانی بزوتنەوەی ئازادیخوازی و سوسیالیستی، کومونیزمی کۆمەڵاێەتی و کردارەکان بە هیچ شیوەیەک ناتوانی بەرابەر بە ستەمگەریی نەتەوەیی، مەسەلەی نەتەوەیی و لێرەدا بە شیوەی دیاریکراو بەرانبەر بە مەسەلەی کورد و کێشە و کێشمەکێشەکانی بزوتنەوەی ناسیونالیستی لە هەر دو لاێانی مەسەلەی نەتەوەیی کورد بێلاێەن بێت. بە پێچەوانەوە دەستێوەردانی هەڵسوڕاوانە و خستنە بەردەست و بانگەشەی ڕێگا چارەی کارساز و عەمەلی بۆ مەسەلەی کورد وەک مەسەلەێەکی سیاسی (نەک کێشەیەکی قەومی) ئەرکی کومونیستەکانە. بزوتنەوەی کومونیزمی کرێکاری هەم لە بەرنامەی "دونیاێەکی باشتر"دا و هەم لە بڕیارنامەکان و بەڵگە و سەنەدە سیاسیە ڕوشنەکاندا و گرنگتر لەمەش لە مەیدانی کردەوەدا، هەڵسوڕاوانە و لێبڕاوانە لە دژی ستەمگەریی نەتەوەیی و لە دژی هەر جۆرە دەستدرێژیەکی ناسیونالیستەکانی هەردو لا، بۆ سەر یەکیەتی چینی کرێکار و یەکیەتی دانیشتوان و خەڵکی نیسبەتدراو بە ملیەتە جۆروجۆرەکان وەستاوە و بە دیفاع لە هەویەی ئینسانی بەرانبەر بە هەویەی نەتەوەیی و قەومیی داسەپێندراو هاتوەتە مەیدان. لە پەیوەند لەگەڵ مەسەلەی کورد لە ناوچەکەدا کە لە ئەساسدا ئاکامی دەێان ساڵ ستەمکاریی دەوڵەتەکانی حاکم بەسەر ئەو وڵاتانەیدا کە جەماوەری کوردزمانیان تێداێە، ئێمە کومونیستەکان بە بەردەوامی لە سەر ئوسولی دیاریکراو و ڕۆشن وەک ڕێگا چارەی عادیلانە و کارسازی مەسەلەی کورد لەم ولاتانەدا پێمان داگرتوە. ئوسولی وەک زەرورەتی پێداگرتن لە سەر نەمانی دەسبەجێی هەر جۆرە ستەمیکی نەتەواێەتی، بە ڕەسمیەت ناسینی مافی جیابونەوە بۆ خەڵکی ستملێکراوی کوردزمان لەم وڵاتانەدا و بەڕیوەچونی ئەم مافانە لە ڕێگای ریفراندونی ئازادەوە بە چاوەدێریی مەرجەعە نێونەتەوەییەکان، مەحکوم کردن و رەدی هەر جۆرە لەشکرکێشی و بەکار هێنانی هێزی سەربازی لە لاێەن دەوڵەتە ستەمکارەکانەوە و بە ڕەسمیەت ناسینی هەر جۆرە مافێکی بەرگری لەوانە سیاسی و چەکداری بۆ خەڵکی ستەملێکراو و هتد. بۆ هەر لاێەنێکی دیاریکراوی ئەم مەسەلەێەش کردوەکانمان لە سەر بنەمای ئەم ئوسولە سیاسەت و تاکتیکی هەڵسوڕاومان لە پێش گرتوە. ئیجازە بدە باسێکی چڕوپڕتر لەم بارەێەوە دابنین بۆ مەجالێکی دیکە.
***
وەرگێڕانی لە فارسیەوە: عوسمان ڕەحمانی
***

متن مصاحبه به زبان فارسی
 

گفتكوى اكتبر با فاتح شيخ: ناسيوناليسم كرد، دولتهاى منطقه و كاركرد كنگره ملى كرد
اكتبر: سابقه و تاريخچه مطرح شدن "كنگره ملى كرد"، غير از دور اخير، به چه دوره هایى برمیگردد؟ ضرورت هاى سياسى و اجتماعى آن در هر دوره چه بوده ؟ وهمچنين سرنوشت آن چگونه رقم خورده است؟
فاتح شيخ: با حمله آمریکا به عراق پس از اشغال کویت توسط رژیم صدام (جنگ ١۹۹١خلیج)، جغرافیای سیاسی خاورمیانه دچار تغییر شد؛ ازجمله با پروژه "منطقه پرواز ممنوع"، بخش اعظم کردستان عراق عملا از سلطه دولت بغداد کنده شد و به سلطه دوفاکتوی حزب دمکرات کردستان عراق (پارتی) و اتحادیه میهنی کردستان (یکیتی) در آمد. در پی این تغییرات ژئوپولیتیک، پ.ک.ک هم به امید جلب نظر آمریکا و غرب، استراتژی خود را تغییر داد تا بتواند به سهمی از قدرت در ترکیه متحد غرب برسد. نامه اوجالان به بیل کلینتون (١۹۹۳)، حامل رسمی این پیام بود که پ.ک.ک حاضر است به اردوی "نظم نوین جهانی" آمریکا بپیوندند. برای پیشبرد استراتژی جدیدش، پ.ک.ک دست به ایجاد گروههای وابسته به خود در عراق و ایران و سوریه و اروپا زد. "پارلمان کردستان" در اروپا را در این جهت برپا کرد که با استقبال احزاب ناسیونالیست کرد روبرو نشد و بی اثر ماند. در ١۹۹۸ فشار دولت ترکیه بر دولت سوریه برای محدود کردن فعالیت پ.ک.ک باعث شد عبدالله اوجالان از سوریه خارج شود و به روسیه و بعدا ایتالیا و یونان پناه برد. او در فوریه ١۹۹۹ با همکاری سیا و میت ترکیه در کینیا دستگیر شد. پس از این اتفاق، پ.ک.ک "پارلمان کردستان" را کنار گذاشت و به جای آن در مه ١۹۹۹  "کنگره ملی کردستان" (KNK) را در آمستردام هلند تاسیس کرد. این یک نهاد جبهه مانند متشکل از نمایندگان احزاب و سازمانها و شخصیتهای جنبشهای ملی کرد ترکیه، عراق، ایران و سوریه برای فشار دیپلماتیک در اروپا بود. نظیر آن هم در آمریکا تشکیل شد. طی چهارده سال گذشته سیزده اجلاس این نهاد در هلند و بلژیک برگزار شده که آخرین آن در ٢٦-٢٥ مه ٢٠١۳ در بروکسل بود. دو سال پیش، ایده برگزاری "کنگره ملی کرد" در اربیل، در پیام مسعود بارزانی به اجلاس یازدهم (۳١-٢۸ مه ٢٠١١) طرح شد و پذیرفته شد. این ایده در شرایطی به میان آمد که انقلابات تونس و مصر به تحولات مهمی در خاورمیانه ازجمله در سوریه، عراق و در کردستان عراق دامن زده بود. هدف ایده برگزاری "کنگره ملی کرد" در اربیل، با محتوای مشابهی در پیام مسعود بارزانی و مصاحبه کمالی زاده رئیس کنگره چنین بیان شده بود: با تحولات شمال آفریقا و خاورمیانه و تغییر استراتژی آمریکا در منطقه، بار دیگر مساله تجدید تقسیم جهان به میان آمده و ما باید در پی دستیابی به یک توافق جمعی استراتژیک در ارتباط با مساله کردهای منطقه باشیم. اما پارتی و پ.ک.ک با دو استراتژی کاملا متفاوت پای این ایده رفته بودند، درنتیجه بر سر چگونگی برگزاری "کنگره ملی کرد" در اربیل به توافق نرسیدند. ظرف دو سال گذشته هم استراتژی این دو حزب بیشتر و جدیتر از هم دور شده است طوریکه به درجاتی در برابر هم قرار گرفته اند. از تابستان امسال تدارک "کنگره ملی کرد" در اربیل مجددا شروع شد. ابتدا قرار بود ٢١ اوت برگزار شود، به ٢٥  نوامبر موکول گشت و بالاخره دهم نوامبر اعلام کردند که برای "مدت نامعلوم" به تعویق افتاده است. دلیل بن بست امسال "کنگره ملی کرد" هم، تضاد منافع، تضاد استراتژی و ناهمجهتی آشکار دو حزب بر متن تحولات خاورمیانه و صفبندی جدید قدرتهای جهان و منطقه است.          

اكتبر:  دور جديد تلاش ناسيوناليسم کرد در منطقه براى برپایی "كنگره ملى كرد"، از چه نيازهاى سياسى و اجتماعى نشأت میگيرد؟ اینکه میگویند فرصتی براى حل مساله كرد پيش آمده، به چه فاكتورهایی اشاره دارند؟

فاتح شيخ: تلاش مجدد برای برپایی "کنگره ملی کرد" در اربیل، ابدا در جهت "حل مساله کرد" نبود. بلکه حول پروسه جاری مذاکرات دولت ترکیه با پ.ک.ک بود. ابتدا هر دو حزب پارتی و پ.ک.ک، به رغم استراتژی متفاوت، هدف مقطعی مشترکی داشتند که ایجاد فضای عمومی پشتیبانی از پروسه "آشتی" در ترکیه بود. جمع کردن صدها نماینده دهها حزب و گروه از چهار کشور ترکیه، عراق، سوریه و ایران در یک کنگره مجلل، نمایش وحدت، ارسال "پیام آشتی" و سیگنال تمایل به تکرار پروسه مشابه با آنچه در ترکیه میگذرد، در ارتباط با سوریه و ایران و در عین حال نشان دادن این تئاتر وحدت و این کارناوال همنوائی، به دولت آمریکا و دیگر قدرتهای جهان و منطقه، ظاهری آراسته داشت که گویا کنگره ای است برای اینکه به موقع، جواب مناسب زمانه، به مسائل "کردهای منطقه" بدهد. اما از همان آغاز روشن بود که تناقضات ذاتی احزابی که دارند این "کنگره ملی" مشخص را تدارک میبینند، آنقدر جدی است که میتواند آن را به بن بست بکشاند. و کشاند. تناقض مهلک در این بود که آن دو حزب نه در پروسه "آشتی" در ترکیه کنار هم ایستاده بودند، نه در جنگ ویرانگر سوریه و نقشی که هر یک در سرنوشت مناطق کردنشین سوریه در تحولات جاری و آتی آن کشور ایفا میکنند. موقعیت واقعی آن دو حزب با هم خوانائی ندارد، منافعشان یکی نیست و به جای اینکه متحد باشند در شرایط کنونی رقیب یکدیگرند. در یک جدال قدرت عینی با هم درگیرند. احزاب دیگری که در چند ماه گذشته در تدارک آن کنگره شرکت داده شده بودند، کم و بیش اذعان کرده اند که فلسفه وجودی برگزاری "کنگره ملی کرد" در اربیل، توافقات اولیه پارتی و پ.ک.ک در ارتباط با پروسه "آشتی" در ترکیه بود، اما تناقضات رو به رشد آنها طی همین دوره چند ماهه، نهایتا باعث بن بست آن گردید. این تجربه برای صدمین بار نشان میدهد که ادعای وحدت میان احزاب ناسیونالیست کرد به صرف کرد بودن، پایه واقعی ندارد. اینها احزاب سیاسی بورژوایی فعال در فضای سیاست مناطق کردنشین چهار کشور منطقه هستند که بسته به موقعیتهای متفاوت و متضادی که در ارتباط با اقتصاد و سیاست چهار کشور و دولتهای حاکم بر آنها و همچنین در ارتباط با قدرتهای منطقه و جهان دارند، منافع و مصالحشان با هم متفاوت و بعضا متضاد است. "وحدت ملی" مورد ادعای این احزاب وهم است درحالیکه اختلاف منافع و جدال قدرت فیمابینشان واقعیت است. اما همه این احزاب برای فریب توده ها به اشاعه وهم "وحدت ملی" و پرده پوشی واقعیت جدال قدرتشان نیاز دارند. توهم "وحدت ملی" در دنیای واقع و در زندگی اجتماعی توده های مرد م کردزبان این کشورها پایه و اساس عینی ندارد. با این حال توهم ملی، توهم به وحدت بر اساس ملیت، بخشی از فضای سیاسی حاکم بر این مردم است و احزاب ناسیونالیست نه فقط از آن بهره برداری میکنند بلکه مدام با همه توان خود آن را بازتولید میکنند. مسبب اصلی ایجاد این توهم ملی، ستم ملی شنیعی است که دولتهای حاکم بر این کشورها دهها سال است بر توده های ستمدیده و رنج کشیده اعمال کرده اند. پای دوم ایجاد توهم ملی، جدال طبقات حاکم جامعه کردستان با دولتهای حاکم بر سر سهیم شدن در قدرت است. در طول یک قرن گذشته، دولتهای پی در پی این چهار کشور در حمایت قدرتهای بزرگ جهان، وقیحانه ترین اشکال ستم ملی و جنگ و جنوساید و کشتار و ویرانی را بر اهالی کردزبان این جوامع تحمیل کرده اند و همچنان به این سیاستهای ضدانسانی ادامه میدهند. در عین حال تجربه زنده عملکرد و سیاست احزاب ناسیونالیست کرد در طول چندین دهه گذشته نشان داده که آن احزاب هم هدفی جز سهیم شدن در قدرت سیاسی و اقتصادی ندارند و از مساله ملی کرد و فجایعی که بر سر مردم کردزبان آمده صرفا در راه نیل به سهم خود در سیاست و اقتصاد حاکم بهره برداری میکنند. هدف آن احزاب حل مساله کرد نبوده است.        
 
اكتبر: با توجه به ويژگيهاى سياسى، فرهنگى و تاريخى در هر كدام از بخشهاى كردستان و روابط متفاوت اين بخشها با دولتهاى مركزى و مردم در اين كشورها، آيا رسيدن به يك طرح كلى براى تمام بخش های كردستان ممكن است؟ آیا در آينده شاهد چهار حكومت اقليم كردى خواهيم بود؟ اگر نه سير وقايع چگونه پيش خواهد رفت؟

فاتح شيخ: اهالی كردزبان کشورهای ترکیه، ایران، عراق و سوریه به علت ستم ملی و فجایع تحمیل شده بر آنها، دارای مسائل و معضلات مشابه و منافع مشترک و نیرومندی هستند. همین اشتراک مسائل و منافع، پایه محکم همبستگی انسانی و سیاسی و اجتماعی عمیق و گسترده میان آنها است. این همبستگی عمیق و همه جانبه، به ویژه در مقاطع جنگ و آوارگی و دیگر مصایبی که سرکوبگری دولتهای ستمگر و یا جنگ و جدال احزاب ناسیونالیست بر آنها تحمیل میکنند، در صحنه های درخشانی خود را نشان میدهد. برای نمونه، مشخصا امروز همه شاهدیم که مردم کردستان عراق چه همبستگی انسانی والایی با مردم کردستان سوریه که از مصائب جنگی و آوارگی تحمیل شده توسط دولت سوریه و دیگر طرفهای جنگ جاری سوریه صدمه دیده اند، نشان داده اند. اما آنجا که به مساله کرد به عنوان یک مساله ملی برگردد ويژگيهاى سياسى، فرهنگى و تاريخى کشورهایی که اهالی کردزبان تحت ستم دارند، فاکتورهایی واقعی هستند که اتمسفرهای متفاوت سیاسی ایجاد کرده اند و باعث شده اند که حل این مساله سیاسی در هر کشور مسیر متفاوتی داشته باشد. مساله کرد در عراق قدیمی ترین و برجسته ترین مورد این تفاوت است. دولت مرکزی عراق در طول حیات خود بعد از استقلال از انگلیس، هرگز نتوانسته، خواه با جنگ و یا از راه تن دادن به سازش و رفرم، کردستان عراق را زیر سلطه پایدار خود بیاورد. هرگز نتوانسته اهالی کردستان را به عنوان شهروندان کشور عراق با بقیه اهالی عراق زیر چتر یک سیستم سیاسی واحد و انتگره، گرد آورد. در دو دهه گذشته و بالاخص ده سال بعد از سقوط رژیم بعث، حیات سیاسی کردستان عراق به طور دوفاکتو مستقل از دولت مرکزی پیش رفته است. شکاف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی که طی دهها سال جنگ و کشتار و جنوساید و ویرانی توسط دولتهای پی در پی عراق، میان مناطق کردنشین و دیگر مناطق وسط و جنوب عراق ایجاد شده، طی دو دهه گذشته و ازجمله طی ده سال گذشته که احزاب حاکم کردستان، در قدرت سیاسی مرکزی در بغداد شریک بوده اند، نه فقط کمتر نشده، گسترش هم یافته است. این را هر عابر و ناظری که از دقت نظر عادی برخوردار باشد، به طور واضح مشاهده میکند. آنچه "اقلیم" کردستان را با دولت مرکزی در بغداد مرتبط نگاه داشته است، نه یک رابطه "فدرالی" واقعی استوار و پایدار، بلکه یک توافق سیاسی ناپایدار و آسیب پذیر است. درنتیجه مسیر مساله کرد در کردستان عراق با کردستان ترکیه، سوریه و ایران کاملا متفاوت است. در کردستان عراق عملا دو دولت دارای قدرت سیاسی متمایز در اربیل و بغداد حاکم اند که لابد تا هر جا که ممکن است در تلاش هستند روابط خود را تنظیم کنند. در کردستان ترکیه اوضاع دیگر و آرایش سیاسی و تناسب قوای دیگری برقرار است که در حال حاضر مسیر معینی به پروسه معروف به "آشتی" میان دولت ترکیه و پ.ک.ک. و دیگر احزاب ناسیونالیست کرد داده است. مسیر پروسه جاری به کجا میکشد و آیا به حل مساله کرد خواهد انجامید یانه، بحث مفصلی میطلبد که در این مجال نمیگنجد. در سوریه تحولات سیاسی دو سال و نیم پیش، تناسب قوا بین دولت حاکم و جریانات ناسیونالیست کرد را به نفع دومیها چنان سریع تغییر داد که چند سال پیشتر قابل پیشبینی نبود. ستم ملی دیرینه دولت بعث بر اهالی کردزبان که حتی حق داشتن شناسنامه را از آنها سلب میکرد سریعا به یک "مساله ملی" بدل شد که به راه حل سیاسی فوری نیاز داشت. اما جنگ چندجانبه، آوارگی وسیع و ویرانی فجیع جامعه سوریه و ناروشنی آینده سیاسی آن کشور، حل مساله ملی کرد را هم با پیچیدگی زیاد روبرو کرده است. بر خلاف شباهت سازیهای نادقیق، راهی که کردستان عراق در دو دهه گذشته طی کرده و حاصل سیاسی و تناسب قوای دولت اقلیم کردستان عراق با دولت بغداد، به هیچ وجه برای کردستان سوریه قابل کپی برداری نیست. کیس مساله کرد در ایران هم با کیس مساله کرد در هر سه کشور دیگر متفاوت است. درنتیجه نمیتوان در مناطق کردنشین این چهار کشور که دارای شرایط سیاسی مختلف هستند، با الگوی واحدی به سراغ حل مساله ملی رفت. اما میتوان بر اصول مشابهی در مسیر حل عادلانه و کارساز مساله کرد در این کشورها تاکید کرد.  اصولی مانند ضرورت رفع فوری همه اشکال ستم ملی، به رسمیت شناختن حق جدائی برای مردم ستمدیده کردزبان در این کشورها و اجرای این حق از راه رفراندم آزاد با نظارت مراجع رسمی بین المللی، محکوم و مردود شمردن هرگونه لشکرکشی و اعمال قهر نظامی از طرف دولتهای ستمگر و به رسمیت شناختن هر نوع حق مقاومت سیاسی و مسلحانه برای مردم تحت ستم و غیره.         
 
اكتبر: چرا اجلاس اخير "كنگره ملی كرد" ناكام ماند ؟ مشخصا کدام تناقضات واقعى آن را به بن بست رساند؟

فاتح شيخ: ابتدا لازم است به چند جنبه عمومی تر از موقعیت کنونی "مساله کرد" در منطقه اشاره کنم. اول به نظر من مساله کرد در منطقه خاورمیانه دیگر در موقعیت یک "کارت" در دست قدرتهای جهان و دولتهای منطقه، که بنا به منافع و مصالح خود با آن بازی کنند، نمانده است. دیگر بورژوازی کرد در کردستان عراق نه تنها در خود جامعه کردستان به قدرت سیاسی و تشکیل دولت دست یافته است، بلکه در قدرت و ثروت دولت مرکزی بغداد هم شریک است. احزاب بورژوایی کرد و مشخصا پارتی در عراق صاحب دولت خود هستند که در معادلات منطقه با آن به عنوان یک دولت تقریبا کاملة الحقوق و تقریبا مستقل رفتار میکنند. اکنون خود دولت کردستان عراق است که قبل از همه دولتها میتواند "کارت" مساله کرد را به کار بگیرد. در مورد رابطه دولت اربیل با دولت مرکزی بغداد هنوز سوالات جدی مهمی بر سر هر دو دولت آویزان است اما این سوالات هر قدر جدی و مهم باشند این واقعیت را تغییر نمیدهند که دولت کردستان عراق دولتی است که از دولت مرکزی "متبوع" خود ثبات یافته تر و در سطح جهان و منطقه پذیرفته شده تر است. دولت مرکزی بغداد - چه دولت مالکی چه هر دولت دیگری در آینده - نمیتواند حتی خواب تسلط مجدد بر قلمرو دولت کردستان را ببیند. دوم رابطه اقتصادی این دولت با ترکیه بخصوص در عرصه نفت و گاز یک محور اساسی معادلات منطقه است. نتیجه مستقیم آن اشتراک منافع استراتژیک دولت کردستان و مشخصا پارتی با دولت ترکیه است خواه این دولت در دست طیب اردوغان وحزبش باشد یا در دست هر حزب دیگری. در این مقطع به نظر میرسد اردوغان و حزبش رویای بازگشت به دوره "امپراطوری عثمانی" را کنار گذاشته اند و در عوض میخواهند ترکیه مسیر امن و استوار انتقال انرژی از خاورمیانه به اروپا باشد. درنتیجه رابطه اقتصادی نفت و گازی و تجاری با کردستان عراق بخشی از استراتژی دولت و بورژوازی ترکیه است. پروسه موسوم به "آشتی" در ترکیه را هم با توجه به این معادلات باید دید و سنجید. بورژوازی کرد در کردستان ترکیه و احزاب سیاسی آن هم منافع اساسی خود را در ارتیاط اقتصادی با کردستان عراق تحقق یافته تر می بینند و چنانکه میبینیم به طور جدی از آن حمایت میکنند. سوم مساله کرد در سوریه که امروز به طور جدی در دستور است علاوه بر اینکه در منگنه جدال قدرت دولتهای ترکیه ایران سوریه است، با دخالت مستقیم دولت کردستان عراق و احزاب حاکم آن و مشخصا پارتی مواجه است و دارد به سوی اوضاع پیچیده، حساس و خطیری میرود. چهارم جدال قدرت حزب پ.ک.ک. با پارتی که امکانات و مقدورات دولت کردستان عراق را در دست دارد یک جدال قدرت نابرابر در تناسب قوای نابرابر است. اگر جوانب بالا در ارتباط با موقعیت کنونی مساله کرد در نظر گرفته شود، دلایل ناکام ماندن و بن بست "کنگره ملی کرد" بهتر روشن میشود. این دور تلاش برای برگزاری "کنگره ملی کرد" در اربیل، حول پروسه مذاکرات جاری میان ترکیه و پ.ک.ک. بود. ابتدا پارتی و پ.ک.ک. از نقطه توافق مشترکی برخوردار بودند. طی چند ماه گذشته هم مسیر مذاکرات در ترکیه دچار تغییراتی شده و دولت اردوغان دیگر خود را به آن متعهد نمیداند و هم اختلافات پارتی و پ.ک.ک بخصوص در کردستان سوریه شدیدتر شده است. سفر اخیر مسعود بارزانی به دیاربکر به دعوت اردوغان و استقبال اکثر احزاب سیاسی کردستان ترکیه از آن سفر، شاهدی است بر اینکه مسیر پروسه "آشتی" در ترکیه دیگر نیازی به برگزاری "کنگره ملی کرد" ندارد. در جواب سوالات بالاتر به تناقضاتی که تدارک برگزاری "کنگره ملی کرد" را به بن بست رسانید اشاره کرده ام.
           
اكتبر: تا اينجا تمام بحث بر سر حل ناسيوناليستى مسئله كرد بود ، يعنى بند و بست احزاب ناسيوناليستى با حكومتهاى مرکزی متبوع شان براى رسيدن به سهمى از قدرت، سناريو وتلاشى كه كنگره ملى يك بخش از آن است. اما آلترناتيو سیاسى كمونيستها، فعالين جنبش آزاديخواهى و سوسياليستى و نگاه و پراتيك كمونيستی به اين معضل واقعى چيست ؟ معضلی واقعی كه صف طبقه كارگر را اينجا و آنجا پاره كرده است؟ کارگران کمونیست چگونه با آن روبرو میشوند؟ آیا اصلا به آن كارى دارند؟

فاتح شيخ: ستم ملى و جدال ملی جنبشهای ناسیونالیستی رقیب بر سر سهم از قدرت، پیکر طبقه کارگر جامعه را پاره پاره میکند. کمونیسم طبقه کارگر و فعالین جنبش آزادیخواهی و سوسیالیستی، کمونیسم اجتماعی و پراتیک به هیچ وجه نمیتواند به ستمگری ملی، به مساله ملی و در اینجا مشخصا به مساله کرد و به جدال و کشمکش جنبشهای ناسیونالیستی در دو طرف مساله ملی کرد بیتفاوت باشد. برعکس دخالتگری فعال و ارائه و اشاعه راه حل کارساز و عملی برای مساله کرد به عنوان یک مساله سیاسی (و نه یک معضل اتنیکی و قومی) وظیفه کمونیستها است. جنبش کمونیسم کارگری هم در برنامه "یک دنیای بهتر" و هم در قطعنامه ها و اسناد سیاسی روشن و مهمتر از آن در عرصه پراتیک دخالتگر، فعالانه و قاطعانه علیه ستمگری ملی و علیه هر نوع تعرض ناسیونالیسمهای دو طرف به وحدت طبقه کارگر و وحدت اهالی و مردمان منتسب به ملیتهای گوناگون ایستاده است و به دفاع از هویت انسانی در برابر هویتهای ملی و قومی ساخته شده و تحمیل شده برخاسته است. در ارتباط با مساله ملی کرد در منطقه که اساسا حاصل دهها سال ستمگری دولتهای حاکم بر کشورهای دارای جمعیت کردزبان بوده است، ما کمونیستها همواره بر اصول معین و مشخص و روشنی در مسیر حل عادلانه و کارساز مساله کرد در این کشورها تاکید کرده ایم. اصولی مانند ضرورت پافشاری بر رفع فوری همه اشکال ستم ملی، به رسمیت شناختن حق جدائی برای مردم ستمدیده کردزبان در این کشورها و اجرای این حق از راه رفراندم آزاد با نظارت مراجع رسمی بین المللی، محکوم و مردود شمردن هرگونه لشکرکشی و اعمال قهر نظامی از طرف دولتهای ستمگر و به رسمیت شناختن هر نوع حق مقاومت اعم از سیاسی و مسلحانه برای مردم تحت ستم و غیره. در هر مورد مشخص پراتیکی هم بر مبنای این اصول سیاست و تاکتیک فعال در پیش گرفته ایم. اجازه دهید بحث تفصیلی در این زمینه را به مجال دیگری واگذاریم.

خواندن 2695 دفعه

با ما در تماس باشید

عضویت در خبرنامه سایت

گزارشات پربازدید